Ali Ekinciel
> Ali EKİNCİEL Yazılarım 2019
Yazılarım Ağustos 2019 ( )
Yazılarım
NE İZLEMELİ ?

Yaz ayları kitap okumak için belki de en ideal zamanlardır. Çoğumuz kışın zaman bulamadığımız için ihmal ettiğimiz bu aktiviteyi tatillerde karşılarız. Bu yüzden yaz ayları yazılarımda sizlerle kitap önerileri paylaşmaktayım. Fakat en az kitap okumak kadar insan ufkunu açan diğer bir etkinliğinde belgesel izlemek olduğunu söyleyebilirim. Kaliteli tarihi yapımları izlemek insanın ufkunu genişlettiği gibi görsel hafızasını da diri tutmaya yarar bir işlevi vardır. Burada dikkat edilmesi gereken ise özellikle siyasi ya da tarihi olayların anlatıldığı belgesellerde taraflı anlatımın tuzağına düşmemektir. Algı yöntemlerine aldanmamak için izlediğiniz bir belgeselle ilgili daha sonra bir kitap okuyarak karşılaştırma yapabilirsiniz. Bu ay size birkaç tane beğeneceğinizi umduğum son zamanlarda vizyona girmiş ve dünyada ses getirmiş kaliteli belgesel ve yapım önermek istiyorum. Bu arada burada önereceğim yapımların tamamını Netflix platformunda yahut Youtube'da bulup izleyebilirsiniz.

İlk tavsiyem dünyanın en korkunç çevre felaketi olan Çernobil Nükleer kazası ile ilgili. HBO şirketinin 6 bölümlük dizi halinde yayınladığı Çernobil isimli yapım, Çernobil felaketinin öncesinde ve sonrasında yaşanan olayları anlatıyor. Batı yapımı bir şirket tarafından siyasi propaganda yapıldığı iddası yapıldıysa da bu çevre felaketi ile ilgili birçok kitap ve belgesel izlemiş biri olarak bu dizinin çok da taraflı olduğuna katılmıyorum. Sonuç olarak bu kazanın asıl sebebinin santralin hatalı tasarımında olduğunu ve patlamanın suçunun çalışan personele çıkarıldığı artık herkesin bildiği bir gerçek. Dönemin tanıklarının ifadeleriyle ilerleyen dizi, yer yer abartılara rağmen o yılları gerçekçi bir şekilde anlatan başarılı bir yapım. Diziyi izlerken tek parti yönetimlerinin ve otoriter devletlerin acele ve hatalı kararlarının ne gibi felaketlere yol açabileceğini anlamış oluyorsunuz.

İkinci tavsiyem yine Rusya'dan olacak. Dünyanın en önemli olaylarından olan Bolşevik devrimini, önderlerinden Lev Troçkinin hayatı üzerinden anlatıldığı yapım Troçki, tarihseverler için güzel bir seçenek. Rus yapımı olan belgeselde Lev Troçki'nin Çarlık hapishanelerinden, Avrupa entellektüellerinin arasına girişi ardından da Rusya'da nasıl halkın umudu olduğu ve devrime önderlik ettiği başarılı bir şekilde anlatılıyor. Bir sezonluk dizide Çarlık Rusyası ve Bolşevik devrimi yaşanmış olaylar üzerinden olabildiği kadar tarafsız yansıtılıyor. Rusya ile ilgili bir diğer güzel yapım ise Romanov hanedanın son Çarı olan II.Nikolay ve ailesinin son yıllarının anlatıldığı 5 bölümlük yapım ''The Lasts Czar''. Belgesel-dizi şeklinde tasarlanmış yapımda adım adım çöken bir tek adam rejiminin gerçeklerden kopması ve sonrasında hanedanın korkunç sonu başarılı bir şekilde anlatılmış.Dizide özellikle Rusyanın mistik rahibi Rasputin'in hanedana olan etkisi ve Prenses Anastasia'nın gizemli akıbetinin anlatıldığı sahneler izleyenleri ekrana kilitliyor.

Bir başka tavsiyem sizleri biraz daha geçmişe götürecek. Tarihteki gelmiş geçmiş en büyük imparatorlardan Jul Sezar'ın hayatını anlatan Master of Rome belgeseli bu senenin başarılı yapımlarından. 5 bölümlük Netflix yapımı olan bu belgesel- dizi, Sezar'ın sıradan bir Roma askeri olarak başladığı hayatından kudretli bir imparatora dönüşünü hayatından kesitler halinde sunuyor. Dizi aynı zamanda Roma imparatorluğu ile ilgili bir çok merak ettiğiniz soruya yanıt veriyor. Askerlik yılları, iktidara yürüyüşü, fetihleri, Kleopatra ile olaylı ilişkisi ve suikastla öldürülüşüne kadar Jul Sezar'ın fırtınalı hayatı Roma tarihi ile ilgilenenler için güzel bir seri.

18.yy insanlık tarihi üzerinde derin izler bırakan bir zaman dilimi oldu. Bu yüzyılda ortaya çıkan filozoflar günümüzü de etkileyen fikirleriyle halen çok fazla tartışılıyorlar. Dahi sayılabilecek bu filozofların içinde özellikle iki Alman bilim insanı F.Nieetzche ve Karl Marx sıradışı hayatlarıyla da diğerlerinden öne çıktılar. Tarihte belki de en fazla yanlış anlaşılarak fikirleri suistimal edilen bu iki filozofun hayatı şu sıralar bir BBC yapımıyla ekranlara geliyor. İngilizlerin ünlü tarihçisi ve belgeselcisi Bettany Hughes'ın kendisinin seslendirdiği yapımın ismi Modern Zamanların Dahileri. Belgeselde Nietzche'nin en verimli yıllarından, aşkına karşılık bulamayışı ve sonunda akıl hastalığıyla sonlanan hayatı, Karl Marx'ın ise sürgünlerle ve fakirlikle geçen hayatındaki emeği savunma mücadelesi yer alıyor. Başarılı oyuncuların canlandırdığı bu yapımda Nazilerin fikirlerini çarpıttığı Nietzche'nin ve Sovyetlerin tabuya çevirdiği Marx'ın hayatlarından kesitler nesnel bir şekilde anlatılıyor. Ayrıca belgeselin son bölümünde Psikolojinin kurucusu Sigmund Freud'un hayatını da bulabilirsiniz.

Bir diğer tavsiyem bir Hint Gurusunun hayatı ile ilgili olacak. Asıl adı Bagwaan Ragnesh olan ve Osho adıyla bildiğimiz tarikat liderinin 1980'lerde Abd'nin Oregon eyaletine gelişi ve fırtanılı hayatı The Wil Wild Country isimli belgeselde anlatılıyor. Osho tarikatının bir çiflikte zamanla büyüyerek binlerce mürit edinişi ve yasadışı ibretlik suçları izlerken size hiç yabancı gelmeyecek. Her geçen gün bağışlarla büyüyen tarikatın ABD devletine ve yargısına sızarak oluşuturduğu paralel yapıyı izlerken eminim aklınıza tanıdık sahneler gelecektir. ABD'nin bu tehlikeli tarikatla olan mücadelesini ve tarikatın nasıl temizlendiğini merak edenler için 8 bölümlük dizi güzel bir seçim olacak. Bu diziyi sizler için seçmiş olmamın bir diğer sebebi ise denetimsiz tarikatlerin ve cemaatlerin zamanla ne kadar korkunç boyutlara ulaşabildiğini göstermektir. Her ne kadar bu acı tecrübeyi ülke olarak yaşamış olsakta farklı ülkelerdeki benzerlerini de görmenin yararlı olduğunu düşünmekteyim .

ABD tarihiyle ilgilenenler için bir diğer tavsiyem The West adlı belgesel. Yapımcı Robert Redfords'un hazırladığı 8 bölümlük dizide Kızılderililerle olan çarpışmalardan, altına hücum dönemi, Kovboyluğun ortaya çıkışından kanlı iç savaşa sürüklenişin ve kölelikten zenginliğe uzanan ABD tarihi ile ilgili bir çok bilgi edinebilirsiniz. Belgeselde Kızılderili şefleri Çılgın At, Oturan boğa, Geronimo, ünlü kanun kaçakları Jesse James, Billy the Kid ve Wyatt Earp gibi tarihi karakterler başarılı bir şekilde canlandırılıyor. Bir diğer tavsiyem Nazilerle ilgili olacak. Bir Netflix yapımı olan The Circle of Evil (Şeytanın Çemberi) adlı 8 bölümlük belgeselde Nazi lideri Adolf Hitler ve sürekli yanında olan kişilerin hayatı anlatılıyor. Hitler'in ressamlık günlerinden, hapishane macerasına, sokaklardaki mücadelesinden iktidara yürüyüşüne kadar sürekli yanından ayrılmayan Josef Gobbels, Heinrich Himmler, Herman Goering ve Albert Speer gibi isimlerin desteği belgeselde başarılı bir şekilde verilmiş. Bir avuç güç ve iktidar tutkunu hırslı tipin bir adamı nasıl diktatör olarak hazırladığını izlediğinizde milyonların ölümüne neden olan savaşın sebeplerini çok daha iyi anlıyorsunuz.

Tarihseverler için verdiğim bu önerilerden sonra birazda bilim severler için bir kaç önerim olacak. Bu yıl bilim alanında en çok ses getiren olay hiç şüphesiz ilk kez bir Karadeliğin fotoğrafının çekilmesi oldu. İnsanoğlunun çektiği o tek halka resmi insanlarda karadeliklere olan merakı da artırdı. Bir dönem güneşimiz gibi olan fakat daha sonraları içe doğru çöken yıldızların kalıntısı olan Karadelikler, evrende yer alan belki de en ilginç nesnelerdir. Yakaladığı herşeyi içine çeken ve merkezinde zamanın sıfırlandığı bu gizemli varlıklar, yıllarca Einstein ve Hawking gibi ünlü bilim insanlarına araştırma konusu oldular. İçlerinde ne olduğunu bilemediğimiz bu yıldız kalıntıları, belki de başka bir evrene açılan bir kapı ya da zaman yolculuğuna izin veren bir geçit olabilirler. Karadelikler ile ilgili hazırlanmış Nova yapımın hazırladığı bu belgeselin ismi ''Black hole Apocalypse''. İki saatlik bu tek belgeselde karadeliklerle ilgili merak ettiğiniz tüm sorular cevaplarını buluyor.

Bir diğer tavsiyem Mars gezegenini merak edenler için. PBS yapımı Ultimate Mars Challenge adlı bir saatlik belgeselde Mars'a gönderilen araçlar olan Curiosity, Opportunity, Pathfinder ve Insight'ın iniş maceraları ve kızıl gezegende yaptıkları keşifler anlatılıyor. İnsanoğlunun gelecekte Mars'ta koloni kurup kuramayacağını ya da gezegenin atmosferinin yaşama elverişli bir şekilde nasıl değiştirilebileceği gibi birçok sorunun yanıtını bu belgeselde bulabilirsiniz.

Bitirirken son bir belgesel tavsiyem de sizler için Din'i ve Bilim'i birleştiren bir yapım olacak. Hz.Musa'nın Mısır'dan Yahudileri çıkarma hikayesi bildiğiniz gibi tüm kutsal kitaplarda geçen önemli bir olaydır. Musa peygamberin, Kızıldeniz'i asası ile yararak halkını Firavun'un elinden kurtardığı bu olay, belgeselde bilim adamları tarafından araştırma konusu oluyor. Bir grup yer bilimci ve tarihçinin Mısır'a giderek kızıldenizde bu olayın gerçekten yaşanmış olup olmadığını incelemeye karar verdikleri bu belgeselin orjinal ismi ''Patterns of Evidence:Exodus''. Araştırmacılar Mısır ve Yahudi tarihini derinlemesine inceleyerek bu olayın izini aramaktalar. Kızıldenizin dibinden piramitlere uzanan kanıt arama sürecinin sonunda böyle bir olaya dair bulgular elde edip etmedikleri ise siz belgeseli izledikten sonra cevabını buluyor. Bu ay ki yazımı burada noktalarken hepinize kitaplarla ve belgesellerle dop dolu geçen güzel bir yaz diliyorum.

                                       
Ali Ekinciel